Unigrwydd ac Arwahanrwydd

Mae Unigrwydd ac Arwahanrwydd yn faterion trawsbynciol sy’n effeithio’n ddifrifol ar iechyd a lles pobl hŷn yng Nghymru. Bydd cyflawniadau a wnaed gan bob un o’r rhwydweithiau Heneiddio’n Dda yng Nghymru yn cael effaith gadarnhaol ar yr Unigrwydd a’r Arwahanrwydd a deimlir gan bobl hŷn sy’n byw yng Nghymru. A derbyn bod newidiadau i dirwedd gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru a’r angen i weld Unigrwydd ac Arwahanrwydd yn cael eu cydnabod fel materion iechyd cyhoeddus, bydd Heneiddio’n Dda yng Nghymru yn neilltuo rhwydwaith ar gyfer y thema hon sy’n fwyfwy pwysig.

Nid yw Unigrwydd ac Arwahanrwydd yn faterion ymylol; maen nhw wedi’u profi i niweidio iechyd, maen nhw’n sail ar gyfer eithrio cymdeithasol ac maen nhw’n broblem sylweddol a dybryd yng Nghymru sy’n croesi pob ffin o ddosbarth cymdeithasol, hil, hunaniaeth o ran rhywedd, cyfeiriadedd rhywiol, statws ariannol a daearyddiaeth. Gall dileu Unigrwydd ac Arwahanrwydd fod yn afrealistig, ond drwy weithio ar bob lefel, unigol, sefydliadol a strategol, nid yw nodi ac ymdrin â’r achosion sylfaenol yn afrealistig.

Mae ymchwil yn dangos bod gan unigrwydd effaith ar farwolaethau sy’n gyfwerth ag ysmygu 15 o sigaréts y dydd. Mae’n gysylltiedig ag iechyd meddwl gwael a chyflyrau fel clefyd cardiofasgwlaidd, pwysedd gwaed uchel a dementia. Yn ogystal, mae gan Unigrwydd effaith iechyd cyhoeddus llawer ehangach, gan ei fod yn gysylltiedig â nifer o ganlyniadau iechyd negyddol, yn cynnwys marwolaethau, morbidrwydd, iselder a hunanladdiad, yn ogystal â defnyddio gwasanaethau iechyd.

A derbyn bod toriadau cyllidebol i wasanaethau cymunedol a chyhoeddus, sy’n aml yn cael eu gweld fel “angenrheidiau bywyd”, mae pobl hŷn mewn mwy o risg o unigrwydd ac arwahanrwydd, y cyfeirir atyn nhw ambell waith fel “lladdwyr tawel”. Mae mwy na 75% o ferched a thraean o ddynion dros 65 oed yn byw ar eu pennau eu hunain. Heb y modd i adael eu cartrefi neu gyda llai o ymweliadau gan weithwyr cymuned a darparwyr gwasanaethau, bydd nifer cynyddol o bobl hŷn yn teimlo’n unig ac ar wahân sy’n arwain at effeithiau niweidiol i’w hiechyd meddwl.